48 giờ trước bão, hãy làm theo thứ tự này

Hiểu cấp bão: khi nào thì phải lo

Ở Việt Nam, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (NCHMF) là đầu mối phát tin về áp thấp nhiệt đới và bão, kèm cảnh báo cấp gió, cấp bão và vùng nguy hiểm. Cùng với đó, ban chỉ huy phòng chống thiên tai và chính quyền địa phương ra các thông báo, lệnh cấm biển hay lệnh sơ tán. Những cấp độ ấy không phải để xem cho biết, chúng cho bạn hay mình còn bao nhiêu thời gian chuẩn bị.

Tin bão thường nói tới cấp gió theo thang đo. Bạn không cần thuộc lòng từng con số gió giật bao nhiêu mét trên giây, chỉ cần nắm một cách hiểu thực dụng: gió cấp 6 đến cấp 7 đã đủ làm gãy cành, tốc mái nhẹ và đi lại khó khăn; từ cấp 8 đến cấp 9 trở lên, cây đổ, mái tôn bị thổi bay, biển động dữ dội; những cơn bão rất mạnh hay siêu bão có thể đạt cấp 12 trở lên, sức tàn phá lớn trên diện rộng. Điều cần nhớ không phải con số, mà là phản xạ: khi tin bão đưa khu vực bạn ở vào vùng ảnh hưởng, hãy bắt đầu chuẩn bị, đừng đợi gió đập vào cửa sổ mới làm.

Khi có tin bão (còn khoảng 48 giờ)

Giai đoạn này gió mưa chưa tới, hàng trong cửa hàng còn đủ, đường còn dễ đi, là lúc làm việc hiệu quả nhất. Hãy dồn những việc cần ra ngoài và cần suy tính vào đúng khoảng thời gian này.

Mua sắm: mua đúng, không phải mua nhiều

Chọn thực phẩm không cần nấu, không cần tủ lạnh: bánh mì, bánh quy, đồ hộp, đồ ăn liền, trái cây, các loại hạt. Nước chuẩn bị theo mức tham chiếu khoảng 3 lít mỗi người mỗi ngày, cho ít nhất vài ngày (cách dự trữ nước và thực phẩm lâu dài tại nhà có nói kỹ trong bài túi khẩn cấp). Đừng quên phần của trẻ nhỏ, người già, thú cưng, và xem thuốc điều trị bệnh mạn tính có đủ dùng qua mấy ngày phòng khám đóng cửa hay không.

Kiểm tra và bổ sung

• Đèn pin, đèn đội đầu còn sáng, có pin dự phòng; sạc dự phòng nạp đầy hết.
• Điện thoại, máy tính bảng tranh thủ còn điện thì sạc đầy.
• Bếp gas mini, bình gas kiểm tra dùng được (để hâm đồ khi mất điện, phải thật thoáng khí).
• Lấy chiếc túi khẩn cấp trong nhà ra xem lại một lượt, bảo đảm nước và thuốc chưa hết hạn.

Thu dọn đồ ngoài trời

Việc này nhìn thì không gấp, nhưng thực ra là một trong những khâu hay gây thương vong nhất trong ngày bão. Chậu cây trên ban công, giàn phơi, cây chổi, đồ tạp trên sân thượng, biển hiệu, tấm tôn, gió mạnh tới là tất cả biến thành vật bay nguy hiểm. Trong khi gió chưa nổi, hãy thu hết vào trong nhà hoặc cố định thật chắc.

Một ngày trước gió lớn (còn khoảng 24 giờ)

Nếu mua sắm chưa xong thì hôm nay nhất định phải kết thúc, vì sau đó ra đường sẽ ngày một nguy hiểm. Trọng tâm chuyển sang gia cố nhà cửa và chuẩn bị cho cảnh mất điện.

Chằng chống mái, cửa và thông cống

• Kiểm tra khung cửa, gioăng cao su và chốt cửa sổ xem có lỏng không, đóng và khóa thật chặt. Cửa cũ càng phải xem kỹ.
• Nhà mái tôn, mái fibro hãy chằng chống bằng dây thừng, bao cát hoặc thanh chắn ngang theo cách quen ở địa phương, để gió khó lật mái.
• Thông cống, miệng thoát nước ở ban công, sân thượng và sân giếng trời; nhặt hết lá và rác để nước không dồn ứ tràn ngược vào nhà.
• Nhà ở tầng thấp hoặc từng bị ngập, chuẩn bị sẵn bao cát, tấm chắn nước ra cửa, kê cao đồ điện và những thứ quanh ổ cắm. Cách ứng phó ngập đầy đủ xem bài ứng phó lũ lụt.

Làm xong phần chuẩn bị mất điện

Hãy cứ thẳng thắn giả định "chắc chắn sẽ mất điện" mà chuẩn bị, đây là thái độ ít khiến người ta hối tiếc nhất về sau. Làm trước những việc cốt lõi: chỉnh tủ lạnh xuống mức lạnh nhất, chuẩn bị nguồn sáng, kiểm tra đài radio còn bắt được sóng, trữ một ít nước không dùng để uống trong xô hoặc thùng lớn để dội nhà vệ sinh.

Vài giờ trước khi bão vào

Lúc này gió mưa bắt đầu mạnh lên, nguyên tắc chỉ còn một: đưa người vào trong nhà và làm nốt mọi việc dang dở.

• Kiểm tra lần cuối cửa đã đóng kín, ngoài trời không còn vật lỏng lẻo.
• Kéo rèm hoặc hạ mành; lỡ kính có vỡ, lớp rèm cũng cản bớt mảnh văng.
• Bật thông báo thời tiết và cảnh báo thiên tai trên điện thoại, để ý lệnh sơ tán hay thông báo nghỉ học, nghỉ làm của chính quyền.
• Để túi khẩn cấp, đèn và nước ở chỗ với tay là lấy được ngay.
• Xe để ở chỗ trũng hoặc hầm gửi xe thì tranh thủ lúc này chuyển lên chỗ cao, vì nước dâng do bão và nước ngập sẽ tràn vào hầm.

Lúc gió mưa mạnh nhất, ở yên trong nhà

Khi bão đi qua, ở trong nhà tương đối an toàn, nhưng vẫn có vài điều phải để ý. Tránh xa cửa sổ và cửa kính sát đất, ở phía trong nhà như hành lang, nhà tắm hoặc phòng không có cửa kính lớn hướng ra ngoài. Nếu nghe tiếng kính rung bất thường thì càng phải tránh ra.

Mất điện thì chuyển sang dùng đèn pin, hạn chế thắp nến, vì ngày bão cửa đóng kín, nguy cơ cháy và ngộ độc khí từ ngọn lửa trần đều tăng. Cần hâm đồ ăn thì dùng bếp gas mini ở nơi thoáng, và tuyệt đối không đặt máy phát điện, bếp than, bếp gas trong nhà hay ban công kín; ngộ độc khí CO trong không gian kín là mối nguy chết người mà không có mùi báo trước.

Giữ luồng thông tin thông suốt: dùng đài radio hoặc điện thoại (bật chế độ tiết kiệm pin) để theo dõi thông báo chính thức, nhắn tin báo an toàn cho gia đình và người ở xa. Nếu chính quyền phát lệnh sơ tán, hãy làm theo, đừng tự suy đoán "chắc vẫn ổn".

Hiểu lầm về dán băng keo cửa kính

Trước mỗi cơn bão lại thấy cảnh người người mua băng keo, dán hình chữ thập hay chữ "mễ" lên cửa kính. Cách này rốt cuộc có ích hay không, rất nên nói cho rõ, vì đây là một hiểu lầm lan rất rộng.

Điểm cốt lõi cần nắm: băng keo không gia cố được cửa kính và không ngăn được kính vỡ. Kính vỡ trong gió bão chủ yếu do hai nguyên nhân, một là bị vật thể bay tới đập vào, hai là rung lắc dữ dội do chênh lệch áp suất gió. Một dải băng keo mỏng dán bên ngoài không làm thay đổi được hai yếu tố đó. Nhiều người tin rằng dán băng keo giúp kính "chống vỡ", nhưng đó là kỳ vọng đặt sai chỗ.

Vậy nên làm gì? Việc thật sự có hiệu quả là kiểm tra khung cửa và gioăng còn chắc không, đóng và khóa thật chặt, kéo rèm lại, và quan trọng nhất, người đừng đứng cạnh mặt kính lớn. Có chăng, ý nghĩa duy nhất còn lại của băng keo là: nếu kính chẳng may vỡ, băng keo có thể giúp mảnh kính bớt văng tung tóe phần nào, giảm bớt thương tích, chứ không phải để chống vỡ. Hãy dồn sức vào thu dọn vật ngoài trời và tránh xa cửa kính, đó mới là cách bảo vệ thiết thực.

Mắt bão và những việc sau khi bão tan

Khi tâm bão đi qua sẽ có một quãng lặng gió bất thường, gọi là mắt bão. Đây là khoảng yên tĩnh giả: ra ngoài lúc này cực kỳ nguy hiểm, vì khi rìa mắt bão qua hết, gió sẽ thổi mạnh trở lại từ hướng ngược lại, đột ngột và dữ dội. Tuyệt đối đừng vì thấy trời lặng mà ra dọn dẹp hay đi kiểm tra. Phải chờ cơ quan chức năng thông báo bão đã tan hẳn mới coi là kết thúc thật sự.

Sau khi chắc chắn bão đã qua rồi mới ra ngoài, vẫn phải cẩn thận với những rủi ro hậu bão:

• Dây điện đứt rơi xuống, hãy luôn coi như còn điện, tránh xa và báo cho cơ quan điện lực.
• Mặt đường ngập che khuất độ sâu và chướng ngại; dòng nước chảy chỉ ngang đầu gối đã đủ làm người lớn mất thăng bằng, đừng cố lội qua.
• Biển hiệu lỏng, cây nghiêng gãy dở, mái tôn bị tốc có thể rơi xuống muộn.
• Ở vùng núi và đồi, mưa lớn kéo dài sau bão có thể gây lũ quét và sạt lở đất ngay cả khi gió đã ngớt; tránh xa sườn dốc, khe suối, và đi sơ tán ngay khi có cảnh báo.
• Khi điện được cấp lại, điện áp lúc đầu có thể chập chờn; nên rút phích các thiết bị đắt tiền, chờ ổn định rồi cắm lại.

Nhà bị ngập có quy trình dọn dẹp và khử khuẩn riêng, hãy chụp ảnh lưu lại trước khi dọn (sẽ cần khi làm bảo hiểm và hỗ trợ), chi tiết xem bài ứng phó lũ lụt.