Nhà bị ngập, từ lúc có cảnh báo đến khi dọn xong

Những hộ nào cần đặc biệt lưu ý

Mức độ rủi ro khi có lũ phụ thuộc rất nhiều vào chỗ bạn ở. Nhà tầng trệt và tầng hầm, vùng trũng thấp, ven sông và kênh rạch, dải đất thấp ven biển, dưới chân đồi núi, và những người gửi xe ở hầm gửi xe — tất cả đều thuộc nhóm phải chuẩn bị sớm.

Ở thành phố còn một kiểu ngập dễ bị xem nhẹ: mưa lớn dồn dập trong thời gian ngắn gây ngập đô thị. Khi lượng mưa mỗi giờ vượt quá khả năng tiêu thoát của hệ thống cống, những con đường và con hẻm thường ngày không ngập cũng có thể biến thành sông trong chốc lát. TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng và nhiều đô thị lớn năm nào cũng gặp cảnh này sau những trận mưa giông đầu mùa. Hễ thấy dự báo mưa lớn diện rộng của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (NCHMF), hãy coi nguy cơ ngập là chuyện thật.

Trước lũ: cảnh báo và phòng hộ

Khi có dự báo bão hoặc mưa lớn, hộ ở vùng thấp và tầng trệt nên làm các bước phòng hộ ngay, đừng đợi nước tới cửa mới xoay.

Nắm tình hình mưa lũ chính thức

Theo dõi cảnh báo mưa lũ của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (NCHMF), thông tin cảnh báo ngập lụt và tin phòng chống thiên tai của cơ quan phòng chống thiên tai cùng chính quyền địa phương. Bật chế độ nhận tin cảnh báo thiên tai trên điện thoại, và để ý loa phát thanh phường xã ở những nơi còn dùng.

Phòng hộ cho ngôi nhà

• Chuẩn bị sẵn bao cát, tấm chắn nước ở cửa; lắp ráp xong để ở chỗ dễ lấy.
• Kê cao đồ điện, thiết bị gia dụng và giấy tờ quan trọng lên cao hoặc chuyển lên gác; đồ để gần ổ cắm và sát nền cũng nâng lên.
• Khơi thông cống rãnh, miệng thu nước trước nhà, máng xối và rãnh thoát trên sân thượng; dọn lá rụng, rác để nước thoát kịp.
• Chuẩn bị sẵn túi khẩn cấp, cho giấy tờ vào túi chống thấm, và biết trước lối đi cùng điểm sơ tán gần nhất.
• Xe để ở chỗ trũng hoặc hầm gửi xe thì di chuyển sớm lên chỗ cao.

Trong lũ: ngắt điện, sơ tán, giữ mạng

Khi nước thật sự bắt đầu vào nhà, thứ tự ưu tiên là: giữ mạng trước, rồi tới an toàn về điện, cuối cùng mới đến của cải.

Ngắt điện

Trước khi nước ngập tới ổ cắm và thiết bị, hãy ngắt cầu dao tổng của cả nhà. TUYỆT ĐỐI làm việc này TRƯỚC khi nước vào — một khi nước ngập chạm vào ổ cắm hay dây điện còn điện, cả vùng nước có thể nhiễm điện, lúc đó mới đi sờ cầu dao là cực kỳ nguy hiểm. Nếu tủ điện đã bị nước ngập, hoặc bạn phải đứng dưới nước mới với tới được, thì đừng tự xử lý, hãy sơ tán ngay và báo cho đơn vị điện lực.

Quyết định sơ tán

Khi chính quyền ra lệnh sơ tán, hoặc nước dâng nhanh đến mức bạn không kịp xoay xở, hãy cầm túi khẩn cấp đưa cả nhà lên cao — lên gác hoặc tới điểm sơ tán được chỉ định. Nhớ hai nguyên tắc:

• Tính mạng quan trọng hơn của cải. Đừng vì khiêng cái tivi, cứu bộ bàn ghế mà chậm sơ tán — đây là sai lầm chết người phổ biến nhất trong lũ lụt.
• Nước dâng ban đêm nguy hiểm hơn. Trời tối khó nhìn rõ độ sâu và dòng chảy, dễ sụt hố hay bị cuốn trôi hơn. Sơ tán được trước khi trời tối thì đừng nấn ná tới khuya.

Không lội, không lái xe qua chỗ ngập

Phần dưới sẽ giải thích vì sao thứ nước trông có vẻ không sâu kia thật ra rất nguy hiểm. Trước hết hãy nhớ nguyên tắc: với dòng nước không rõ độ sâu, TUYỆT ĐỐI người không lội, xe không qua.

Vì sao không được coi thường một ít nước ngập

Trong các ca tử vong vì lũ, rất nhiều trường hợp không xảy ra giữa biển nước mênh mông, mà ở chính chỗ ngập "trông còn ổn". Dòng nước chảy nguy hiểm hơn nước tĩnh rất nhiều, vì lực đẩy của nó có thể cuốn bạn đi vào đúng lúc bạn không ngờ tới.

Ngoài lực cuốn, chỗ ngập còn giấu những hiểm họa nhìn không thấy: dưới mặt nước có thể là nắp cống đã bật, lề đường biến mất, hố sụt, và dây điện rơi còn điện. Nước đục khiến bạn hoàn toàn không thấy chỗ đặt chân — một bước hụt hay một cú điện giật đều có thể chết người. Nên kết luận rất đơn giản: gặp chỗ ngập không rõ độ sâu, quay đầu tìm đường khác, đừng đánh cược.

Sau lũ: dọn bùn, khử trùng, ghi nhận thiệt hại

Việc dọn dẹp sau khi nước rút là giai đoạn mất nhiều thời gian nhất, cũng là lúc dễ sai vì nóng vội nhất. Hãy làm theo thứ tự này.

Kiểm tra an toàn trước khi vào nhà

• Bảo đảm kết cấu nhà còn an toàn và điện đã ngắt rồi mới vào. Ngửi thấy mùi gas thì mở thông gió, không bật thiết bị điện.
• Trước khi cấp điện lại, tốt nhất nhờ thợ chuyên kiểm tra đường dây và thiết bị từng ngâm nước; thiết bị bị ngâm nước đừng vội cắm điện dùng — kiểm tra trước khi dùng.

Ghi nhận thiệt hại trước, dọn dẹp sau

Trước khi dọn, hãy chụp ảnh hoặc quay video ghi nhận đồ đạc, thiết bị, tường và những vật bị hư hại do ngâm nước. Nhà bị ngập có thể liên quan tới bồi thường bảo hiểm và hỗ trợ thiệt hại của địa phương, mà không có ảnh thì khó chứng minh tổn thất. Chuẩn bị sẵn số hợp đồng bảo hiểm và đầu mối liên hệ cùng lúc.

Dọn bùn và khử trùng

Khi dọn, đeo găng chống thấm, khẩu trang và đi ủng, tránh tiếp xúc trực tiếp với bùn và nước bẩn. Dọn bùn xong, các bề mặt và mặt nền bị nhiễm bẩn cần được khử trùng. Môi trường thông thường có thể dùng nước tẩy chứa clo bán sẵn pha loãng khoảng 1:100; bề mặt bị nước bẩn nhiễm nặng thì tăng lên khoảng 1:50. Thực phẩm và nước uống đã ngâm trong nước lũ phải bỏ hết, tuyệt đối không dùng.

Đặc điểm lũ lụt theo từng vùng ở Việt Nam

Cùng là ngập lụt, nhưng nguyên nhân và nhịp diễn biến ở mỗi vùng của Việt Nam lại khác nhau, nên trọng tâm chuẩn bị cũng khác đôi chút.

• Miền núi và trung du: mối lo lớn nhất là lũ quét và sạt lở đất sau những trận mưa lớn kéo dài. Lũ quét đến rất nhanh, gần như không cho thời gian xoay xở; hộ ở chân núi, gần khe suối cần để ý các dấu hiệu sạt lở và sơ tán sớm theo hướng dẫn của chính quyền.
• Miền Trung: bão và mưa lớn dồn dập gây ngập sâu, kéo dài ở nhiều tỉnh, đi kèm lũ quét và sạt lở ở vùng đồi núi. Đây là nơi việc kê cao đồ, chắn nước và biết điểm sơ tán cần làm trước nhất.
• Đồng bằng sông Cửu Long: mùa nước nổi và triều cường khiến nhiều nơi ngập theo mùa, nước lên chậm hơn nhưng diện rộng và kéo dài. Phòng hộ ở đây nghiêng về kê cao tài sản, dự trữ và bảo đảm an toàn cho trẻ nhỏ quanh vùng nước.
• Đô thị lớn: ngập do mưa giông trong thời gian ngắn (ngập đô thị) là chuyện thường gặp ở TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng. Trọng tâm là tránh lội và lái xe qua chỗ ngập, cùng cảnh giác với hầm gửi xe và điện rò.