รับมือน้ำท่วม: ตั้งแต่ฝนตั้งเค้าจนเก็บกวาดเสร็จ

บ้านแบบไหนต้องระวังเป็นพิเศษ

ความเสี่ยงน้ำท่วมขึ้นอยู่กับว่าคุณอยู่ตรงไหนเป็นหลัก บ้านชั้นเดียวหรือชั้นล่าง พื้นที่ลุ่มต่ำ บ้านริมแม่น้ำหรือคูคลอง พื้นที่ใกล้ทะเลที่อยู่ระดับต่ำ บ้านเชิงเขา และคนที่จอดรถในที่จอดใต้ดิน ล้วนเป็นกลุ่มที่ต้องเตรียมตัวล่วงหน้า

ในเขตเมืองยังมีน้ำท่วมอีกแบบที่มักถูกมองข้าม คือน้ำท่วมขังจากฝนตกหนักในเวลาสั้น ๆ เมื่อปริมาณฝนต่อชั่วโมงมากเกินกว่าที่ท่อระบายน้ำจะรับไหว ถนนและทางเท้าที่ปกติไม่เคยท่วมก็ท่วมได้ในพริบตา กรุงเทพฯ และเมืองใหญ่หลายแห่งเจอปัญหานี้เป็นประจำเมื่อฝนตกหนักช่วงบ่ายถึงค่ำ การติดตามประกาศเตือนฝนของกรมอุตุนิยมวิทยาจึงช่วยให้ตั้งรับได้ทัน

ก่อนน้ำท่วม: เตรียมรับฤดูฝน

เมื่อมีพยากรณ์พายุหรือฝนตกหนัก บ้านในพื้นที่ลุ่มต่ำและบ้านชั้นล่างควรลงมือป้องกันทันที อย่ารอจนน้ำมาถึงหน้าประตู

ติดตามข้อมูลน้ำจากทางการ

ติดตามประกาศเตือนภัยฝนและพายุของกรมอุตุนิยมวิทยา ประกาศแจ้งเตือนของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) และข้อมูลจากศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ รวมถึงประกาศของจังหวัดและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ เปิดรับการแจ้งเตือนภัยทางโทรศัพท์มือถือไว้ด้วย

ป้องกันตัวบ้าน

• เตรียมกระสอบทรายและแผงกั้นน้ำไว้ที่ประตู ประกอบให้พร้อมและวางในจุดที่หยิบใช้ได้ทันที
• ยกเครื่องใช้ไฟฟ้า เครื่องเรือน และเอกสารสำคัญขึ้นที่สูงหรือขึ้นชั้นบน ของที่อยู่ใกล้ปลั๊กหรือวางกับพื้นให้ยกหนุนให้สูงขึ้น
• ลอกท่อระบายน้ำ รางน้ำฝน และร่องน้ำหน้าบ้านให้โล่ง เก็บใบไม้และเศษขยะออก เพื่อไม่ให้น้ำระบายไม่ทัน
• เตรียมกระเป๋าฉุกเฉินให้พร้อม ใส่สำเนาเอกสารในถุงกันน้ำ และทำรายการกระเป๋าฉุกเฉินไว้เช็กล่วงหน้า
• ย้ายรถที่จอดในที่ลุ่มต่ำหรือที่จอดใต้ดินขึ้นไปไว้ที่สูงตั้งแต่เนิ่น ๆ

รู้เส้นทางและจุดอพยพไว้ล่วงหน้าด้วย ดูว่าศูนย์พักพิงหรือจุดปลอดภัยที่ใกล้ที่สุดอยู่ตรงไหน และจะไปทางไหนหากถนนเส้นปกติถูกน้ำตัดขาด ถ้าในบ้านมีผู้สูงอายุ ผู้ป่วย หรือผู้ใช้รถเข็น ให้ตกลงกันไว้ก่อนว่าใครจะช่วยใคร

ระหว่างน้ำท่วม: ตัดไฟ อพยพ เอาชีวิตรอด

เมื่อน้ำเริ่มเข้าบ้านจริง ลำดับการจัดการคือ รักษาชีวิตก่อน แล้วจึงดูเรื่องความปลอดภัยของไฟฟ้า และสุดท้ายค่อยเป็นทรัพย์สิน

ตัดไฟ

ก่อนน้ำจะท่วมถึงปลั๊กและเครื่องใช้ไฟฟ้า ให้สับคัตเอาต์หรือเบรกเกอร์ตัดไฟทั้งบ้าน เพราะเมื่อน้ำขังสัมผัสกับปลั๊กหรือสายไฟที่มีกระแส น้ำทั้งผืนอาจมีไฟรั่ว การไปแตะสวิตช์ไฟตอนนั้นอันตรายอย่างยิ่ง หากตู้ไฟจมน้ำไปแล้วหรือต้องยืนในน้ำจึงจะเอื้อมถึง อย่าฝืนทำเอง ให้รีบอพยพและแจ้งหน่วยงานการไฟฟ้า

การตัดสินใจอพยพ

เมื่อทางการประกาศให้อพยพ หรือน้ำขึ้นเร็วจนคุณตั้งรับไม่ทัน ให้คว้ากระเป๋าฉุกเฉินพาครอบครัวขึ้นที่สูง ไม่ว่าจะขึ้นชั้นบนหรือไปยังศูนย์พักพิงที่กำหนด จำหลักสองข้อนี้ไว้

• ชีวิตสำคัญกว่าทรัพย์สิน อย่ามัวขนทีวีหรือเก็บข้าวของจนหน่วงเวลาอพยพ นี่คือความผิดพลาดที่ทำให้เสียชีวิตบ่อยที่สุดในเหตุน้ำท่วม
• น้ำขึ้นตอนกลางคืนอันตรายกว่า เพราะมองไม่เห็นความลึกและกระแสน้ำ จึงพลาดเหยียบหลุมหรือถูกน้ำพัดได้ง่ายกว่า ถ้าอพยพได้ก่อนมืดก็อย่ารอจนดึก

ห้ามลุยน้ำ ห้ามขับผ่านน้ำท่วม

หัวข้อถัดไปจะอธิบายว่าทำไมน้ำที่ดูเหมือนไม่ลึกถึงร้ายแรงนัก หลักการที่ต้องจำไว้ก่อนคือ น้ำที่ไม่รู้ความลึกและความแรงของกระแส คนห้ามลุย รถห้ามขับผ่านเด็ดขาด และต้องทำตามคำสั่งอพยพของเจ้าหน้าที่

ทำไมห้ามประมาทน้ำเพียงนิดเดียว

ในเหตุเสียชีวิตจากน้ำท่วม ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดกลางกระแสน้ำหลากท่วมท้น แต่เกิดกับน้ำที่ "ดูเหมือนยังไหว" นี่เอง น้ำที่ไหลอันตรายกว่าน้ำนิ่งมาก เพราะแรงดันของมันพัดคนให้ล้มได้ในจังหวะที่ไม่ทันตั้งตัว

นอกจากแรงพัดแล้ว น้ำท่วมยังซ่อนอันตรายที่มองไม่เห็น ใต้ผิวน้ำอาจมีฝาท่อที่เปิดอยู่ ขอบถนนที่หายไป หลุมบ่อ และสายไฟที่ขาดร่วงลงมาแล้วยังมีกระแส น้ำขุ่นทำให้มองไม่เห็นพื้นใต้เท้าเลย เผลอก้าวพลาดหรือถูกไฟดูดก็ถึงตายได้ ข้อสรุปจึงง่ายมาก เจอน้ำท่วมที่ไม่รู้ความลึก ให้หันกลับไปหาทางอื่น อย่าเสี่ยง

หลังน้ำท่วม: เก็บกวาด ฆ่าเชื้อ เก็บหลักฐาน

การเก็บกวาดหลังน้ำลดเป็นช่วงที่กินเวลานานที่สุดและพลาดง่ายที่สุดเพราะความรีบ ให้ทำตามลำดับนี้

ตรวจความปลอดภัยก่อนเข้าบ้าน

• ตรวจให้แน่ใจว่าโครงสร้างยังมั่นคงและตัดไฟแล้วจึงเข้าบ้าน หากได้กลิ่นแก๊สให้เปิดระบายอากาศก่อนและอย่าเปิดเครื่องใช้ไฟฟ้า
• ก่อนจ่ายไฟเข้าบ้านอีกครั้ง ควรให้ช่างตรวจวงจรและเครื่องใช้ไฟฟ้าที่จมน้ำก่อน เครื่องใช้ไฟฟ้าที่โดนน้ำอย่าเพิ่งรีบเสียบปลั๊กใช้

เก็บหลักฐานก่อน แล้วค่อยทำความสะอาด

ก่อนลงมือเก็บกวาด ให้ถ่ายรูปหรือวิดีโอความเสียหายของเครื่องเรือน เครื่องใช้ไฟฟ้า ผนัง และของที่จมน้ำไว้เป็นหลักฐานก่อน บ้านที่น้ำท่วมในไทยอาจเกี่ยวข้องกับการขอความช่วยเหลือจากทางราชการและการเคลมประกัน ถ้าไม่มีรูปก็พิสูจน์ความเสียหายได้ยาก เตรียมเลขกรมธรรม์และช่องทางติดต่อไว้ให้พร้อมด้วย

เก็บกวาดและฆ่าเชื้อ

ตอนทำความสะอาดให้สวมถุงมือกันน้ำ หน้ากาก และรองเท้าบูต เลี่ยงการสัมผัสโคลนและน้ำสกปรกโดยตรง หลังกวาดโคลนออกแล้ว พื้นและพื้นผิวที่ปนเปื้อนต้องฆ่าเชื้อ พื้นที่ทั่วไปใช้น้ำยาฟอกขาวที่มีคลอรีนผสมเจือจางได้ตามฉลาก อาหารและน้ำดื่มที่จมน้ำให้ทิ้งทั้งหมด อย่านำมาบริโภค

น้ำท่วมแต่ละภาคของไทย

แม้จะเรียกว่าน้ำท่วมเหมือนกัน แต่ต้นเหตุและจังหวะของแต่ละภาคต่างกัน จุดที่ต้องเตรียมจึงต่างกันเล็กน้อย

• ภาคกลางและภาคอีสาน น้ำท่วมจากน้ำเหนือไหลบ่าและน้ำในแม่น้ำล้นตลิ่งเป็นหลัก มักท่วมขังนานหลายวันถึงหลายสัปดาห์ บทเรียนใหญ่คือมหาอุทกภัยปี 2554 ที่น้ำท่วมเป็นวงกว้างยาวนาน บ้านในพื้นที่ลุ่มต่ำต้องเตรียมยกของและกั้นน้ำไว้ล่วงหน้า
• ภาคเหนือและภาคใต้ เสี่ยงน้ำป่าไหลหลากและดินถล่มจากฝนตกหนักบนพื้นที่สูงและเชิงเขา น้ำมาเร็วและแรง บ้านเชิงเขาและริมลำห้วยต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ พร้อมอพยพทันทีเมื่อได้รับสัญญาณเตือน
• เขตเมือง โดยเฉพาะกรุงเทพฯ เจอน้ำท่วมขังจากฝนตกหนักในเวลาสั้นที่ระบายไม่ทัน ถนนและซอยที่ลุ่มต่ำท่วมได้ในไม่กี่ชั่วโมง ให้วางแผนเส้นทางสำรองและเลี่ยงจุดที่ท่วมประจำ