48 ชั่วโมงก่อนพายุ ทำตามลำดับนี้

อ่านประกาศเตือนให้เป็น: ตอนไหนควรเริ่มขยับ

ในประเทศไทย กรมอุตุนิยมวิทยาเป็นหน่วยงานที่ออกประกาศเตือนพายุ ไล่ระดับตั้งแต่หย่อมความกดอากาศต่ำ พายุดีเปรสชัน พายุโซนร้อน ไปจนถึงพายุที่กำลังแรงขึ้น ประกาศแต่ละฉบับจะบอกแนวโน้มเส้นทาง พื้นที่ที่คาดว่าจะได้รับผลกระทบ และช่วงเวลา ส่วนกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) จะแจ้งเตือนประชาชนและประสานหน่วยงานในพื้นที่ให้เตรียมรับมือ ตัวเลขความเร็วลมและปริมาณฝนในประกาศไม่ได้มีไว้ให้ดูตื่นเต้น แต่มันบอกว่าคุณเหลือเวลาเตรียมตัวอีกเท่าไร

จุดที่ต้องจำให้แม่นคือ เมื่อประกาศระบุว่าพื้นที่ของคุณอยู่ในแนวที่จะได้รับผลกระทบ การเตรียมตัวควรเริ่มทันที ไม่ใช่รอจนฝนสาดเข้าหน้าต่างแล้วค่อยทำ ความหมายของการประกาศล่วงหน้าก็คือการเปิดช่องให้คุณใช้เวลานี้ให้คุ้ม คนที่ลงมือเร็วมักจัดของได้ครบและไม่ต้องไปแย่งของในร้านที่เริ่มขาดสต็อก

คนใกล้ทะเลมีอีกเรื่องที่ต้องคิดเพิ่ม นั่นคือ คลื่นพายุซัดฝั่ง เมื่อพายุเคลื่อนเข้าใกล้ ลมแรงและความกดอากาศต่ำจะดันให้ระดับน้ำทะเลยกตัวสูงขึ้นกว่าปกติมาก ซัดท่วมพื้นที่ราบริมฝั่งได้รวดเร็ว ถ้าบ้านคุณอยู่ติดชายฝั่งหรือปากแม่น้ำ อย่ารอประเมินเอง ให้ฟังคำสั่งอพยพและออกจากพื้นที่เสี่ยงแต่เนิ่น ๆ

หลังประกาศเตือน (เหลือราว 48 ชั่วโมง)

ช่วงนี้ฝนลมยังมาไม่ถึง ของในร้านยังครบ ถนนยังเดินสะดวก เป็นจังหวะที่ทำอะไรก็ได้ผลที่สุด ให้รวบเรื่องที่ต้องออกไปข้างนอกและเรื่องที่ต้องคิดมาทำให้จบในช่วงนี้

ซื้อของ: ซื้อให้ถูก ไม่ใช่ซื้อให้เยอะ

เลือกอาหารที่ ไม่ต้องปรุงและไม่ต้องแช่เย็น เช่น ขนมปัง บิสกิต อาหารกระป๋อง อาหารพร้อมทาน ผลไม้ และถั่ว ส่วนน้ำให้คิดที่ราว 3 ลิตรต่อคนต่อวัน อย่างน้อย 3 วัน อย่าลืมของสำหรับทารก ผู้สูงอายุ และสัตว์เลี้ยง รวมถึงเช็กว่ายาประจำตัวของคนในบ้านพอใช้ผ่านช่วงที่คลินิกหรือร้านยาอาจปิดไปหลายวันหรือไม่

ตรวจและเติมของ

• ไฟฉายและไฟคาดหัวยังติด มีถ่านสำรอง พาวเวอร์แบงก์ชาร์จเต็มทุกก้อน
• โทรศัพท์และแท็บเล็ตชาร์จให้เต็มตั้งแต่ยังมีไฟ
• เตาแก๊สกระป๋องหรือเตาปิกนิกใช้งานได้ (สำหรับอุ่นอาหารตอนไฟดับ ต้องใช้ในที่อากาศถ่ายเทเท่านั้น)
• หยิบกระเป๋าฉุกเฉินในบ้านออกมาดูสักรอบ น้ำและยายังไม่หมดอายุ

เก็บของหลวมนอกบ้านเข้ามา

เรื่องนี้ดูเหมือนไม่เร่ง แต่จริง ๆ แล้วเป็นหนึ่งในต้นเหตุของการบาดเจ็บที่พบบ่อยที่สุดในวันพายุ กระถางต้นไม้บนระเบียง ราวตากผ้า ไม้กวาด ของรกบนดาดฟ้า ป้ายร้าน แผ่นสังกะสี พอลมแรงพัดมาทีเดียวก็กลายเป็นของมีคมที่ลอยมาฟาดได้ทั้งนั้น รีบเก็บเข้าในบ้านหรือยึดให้แน่นตั้งแต่ลมยังไม่ตั้งเค้า

หนึ่งวันก่อนฝนลมมา (เหลือราว 24 ชั่วโมง)

ถ้าซื้อของยังไม่เสร็จ วันนี้ต้องปิดงานให้จบ เพราะออกไปข้างนอกหลังจากนี้จะอันตรายขึ้นเรื่อย ๆ น้ำหนักย้ายมาที่ "เสริมความแข็งแรงของบ้าน" และ "เตรียมรับไฟดับ"

ประตูหน้าต่างและการระบายน้ำ

• ตรวจวงกบ ยางขอบ และกลอนของหน้าต่างว่าหลวมหรือไม่ ปิดล็อกให้แน่น หน้าต่างเก่าต้องดูเป็นพิเศษ
• ลอกท่อและรูระบายน้ำที่ระเบียง ดาดฟ้า และช่องลม เก็บใบไม้กับเศษขยะออก กันน้ำขังย้อนกลับเข้าบ้าน
• คนที่อยู่ชั้นล่างหรือเคยน้ำท่วม เตรียมกระสอบทรายและแผงกั้นน้ำไว้ที่ประตู ยกเครื่องใช้ไฟฟ้าและของใกล้ปลั๊กให้สูงขึ้น การรับมือน้ำท่วมแบบเต็มขั้นตอนดูได้ที่หน้าน้ำท่วม

ทำเรื่องเตรียมไฟดับให้เสร็จ

ให้ตั้งสมมติฐานตรง ๆ ว่า "ไฟต้องดับแน่" แล้วเตรียมจากตรงนั้น นี่คือท่าทีที่คนเสียดายทีหลังน้อยที่สุด ปรับตู้เย็นให้เย็นที่สุดไว้ล่วงหน้า เตรียมแสงสว่างให้พร้อม เช็กว่าวิทยุแบบใส่ถ่านหรือไขลานยังรับคลื่นได้ และสำรองน้ำที่ไม่ใช่น้ำดื่มไว้ในถังหรืออ่างสำหรับใช้กดชักโครก

ไม่กี่ชั่วโมงก่อนพายุเข้าฝั่ง

ช่วงนี้ฝนลมเริ่มแรงขึ้น หลักการมีอยู่ข้อเดียวคือ เก็บคนเข้าในบ้าน เก็บงานที่ค้างให้จบ

• ตรวจรอบสุดท้ายว่าประตูหน้าต่างปิดสนิท และไม่มีของหลวมเหลือนอกบ้าน
• ปิดม่านหรือมู่ลี่ ถ้ากระจกแตกขึ้นมา ม่านจะช่วยกันเศษที่กระเด็นเข้ามาได้บางส่วน
• เปิดการแจ้งเตือนสภาพอากาศและการแจ้งเตือนภัยในโทรศัพท์ คอยติดตามประกาศอพยพหรือประกาศหยุดเรียนหยุดงานของทางการ
• วางกระเป๋าฉุกเฉิน ไฟส่องสว่าง และน้ำดื่ม ไว้ในที่ที่คว้าได้ทันที
• ถ้าจอดรถในที่ลุ่มหรือลานจอดใต้ดิน รีบย้ายรถขึ้นที่สูงตอนนี้ เพราะคลื่นพายุซัดฝั่งและน้ำท่วมจะไหลลงชั้นใต้ดิน

ช่วงที่ฝนลมแรงที่สุด อยู่ในบ้าน

ตอนพายุพัดผ่าน อยู่ในบ้านปลอดภัยกว่า แต่ก็ยังมีหลายเรื่องที่ต้องระวัง ให้อยู่ห่างหน้าต่างและประตูกระจกบานใหญ่ ขยับไปอยู่ส่วนในของบ้าน เช่น ทางเดิน ห้องน้ำ หรือห้องที่ไม่มีหน้าต่างใหญ่ออกด้านนอก หากได้ยินเสียงกระจกสั่นผิดปกติ ยิ่งต้องถอยออกห่าง

ถ้าไฟดับให้เปลี่ยนไปใช้ไฟฉาย เลี่ยงการจุดเทียน เพราะวันพายุประตูหน้าต่างปิดสนิท ทั้งความเสี่ยงไฟไหม้และการสะสมของแก๊สพิษจะสูงขึ้น เวลาต้องอุ่นอาหารให้ใช้เตาแก๊สกระป๋อง และ ห้ามนำเครื่องปั่นไฟ เตาถ่าน หรือเตาแก๊สไปใช้ในบ้านหรือบนระเบียงปิดทึบโดยเด็ดขาด เพราะการสะสมของคาร์บอนมอนอกไซด์ในที่อับเป็นอันตรายถึงชีวิตแบบเงียบ ๆ

รักษาช่องทางข้อมูลให้เปิดอยู่เสมอ ใช้วิทยุหรือโทรศัพท์ (เปิดโหมดประหยัดแบต) ติดตามประกาศจากกรมอุตุนิยมวิทยาและ ปภ. และส่งข้อความบอกความปลอดภัยกับคนในบ้านและญาติต่างพื้นที่ หากทางการประกาศให้อพยพ ให้ทำตามคำสั่ง อย่าตัดสินใจเองว่า "น่าจะยังไหว"

ความเชื่อเรื่องติดเทปกับกระจก

ก่อนพายุทุกครั้งมักมีคนแห่ไปซื้อเทปกาวมาแปะกระจกหน้าต่างเป็นรูปกากบาทหรือตัวเอ็กซ์ ด้วยความเชื่อว่าจะช่วยกันกระจกแตก เรื่องนี้ควรพูดให้ชัด

การติดเทปกาวบนกระจก ไม่ได้ทำให้กระจกแข็งแรงขึ้นและไม่ได้ป้องกันการแตก แรงที่ทำให้กระจกแตกในลมแรงมาจากสองทางหลัก ทางหนึ่งคือถูกของที่ปลิวมาฟาด อีกทางคือแรงดันลมที่ทำให้กระจกสั่นอย่างรุนแรง เทปกาวไม่ได้แก้ทั้งสองอย่างนี้ สิ่งที่ได้ผลจริงคือตรวจวงกบและยางขอบให้แน่นหนา ปิดล็อกหน้าต่าง ปิดม่าน และที่สำคัญที่สุดคือ คนต้องไม่ไปยืนอยู่ข้างกระจกบานใหญ่ เอาแรงที่จะไปแย่งเทปมาทำเรื่องเหล่านี้คุ้มกว่า

ในพื้นที่ภูเขา: น้ำป่าและดินถล่ม

พายุไม่ได้เป็นภัยเฉพาะริมทะเล สำหรับคนที่อยู่เชิงเขาหรือพื้นที่ลาดชัน อันตรายที่ใหญ่ที่สุดมักไม่ใช่ลม แต่เป็นฝนที่พายุทิ้งไว้ ฝนตกหนักต่อเนื่องหลายชั่วโมงทำให้เกิด น้ำป่าไหลหลาก ที่มาเร็วและแรงโดยไม่ทันตั้งตัว และทำให้ดินอุ้มน้ำจนเกิด ดินถล่ม ได้

ถ้าบ้านอยู่ใกล้ลำห้วยหรือเชิงเขา ให้สังเกตสัญญาณเตือน เช่น น้ำในลำห้วยขุ่นข้นและสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว มีเสียงดังผิดปกติจากด้านบนเขา หรือมีรอยแยกของดินปรากฏขึ้น เมื่อเห็นสัญญาณเหล่านี้หรือมีประกาศเตือนจากทางการ อย่ารอ ให้รีบอพยพขึ้นที่สูงและออกจากแนวทางน้ำทันที การอพยพแต่เนิ่น ๆ คือสิ่งเดียวที่ได้ผลกับภัยที่มาเร็วแบบนี้

พายุสงบแล้วอย่าเพิ่งวางใจ

เมื่อศูนย์กลางพายุเคลื่อนผ่าน จะมีช่วงที่ฟ้านิ่งและฝนหยุดราวกับพายุจบแล้ว นี่คือความสงบลวง การออกจากบ้านตอนนี้อันตรายมาก เพราะหลังจากตาพายุผ่านไป ลมจะกลับมาแรงอีกครั้งจากทิศตรงข้าม ต้องรอจนกรมอุตุนิยมวิทยาและ ปภ. ยกเลิกประกาศเตือนแล้วเท่านั้น จึงจะถือว่าจบจริง

เมื่อยืนยันว่าจบแล้ว ตอนออกไปดูข้างนอกยังต้องระวังความเสี่ยงหลังพายุเหล่านี้

• สายไฟที่ห้อยหรือขาดร่วงลงมา ให้ถือว่ามีไฟทุกเส้น อยู่ห่างและแจ้งการไฟฟ้า
• ถนนที่มีน้ำท่วมขังมองไม่เห็นความลึกและสิ่งกีดขวางใต้น้ำ กระแสน้ำที่ไหลแรงเพียงระดับหน้าแข้งก็ทำให้ผู้ใหญ่ยืนไม่อยู่แล้ว อย่าฝืนลุยน้ำ
• ป้ายที่หลวม ต้นไม้ที่เอนค้าง หรือแผ่นสังกะสีที่ถูกลมเปิดขึ้น อาจหล่นลงมาทีหลังได้
• ตอนไฟกลับมา แรงดันไฟอาจไม่นิ่งในจังหวะแรก ถอดปลั๊กเครื่องใช้ไฟฟ้าราคาแพงไว้ก่อน รอจนไฟนิ่งค่อยเสียบกลับ

บ้านที่น้ำท่วมเข้ามา การทำความสะอาดและฆ่าเชื้อมีขั้นตอนเฉพาะ ให้ถ่ายรูปเก็บหลักฐานก่อนเริ่มเก็บกวาด (จะใช้ตอนเคลมประกันและขอความช่วยเหลือ) รายละเอียดดูได้ที่หน้ารับมือน้ำท่วม