Elektrik Kesintisi
Elektrik Kesilince Önce Ne Yapmalı
Elektrik kesintisi çoğu zaman sadece bir aksaklıktır; ama yanlış idare edilince ciddi sonuçlar doğurur — bozulan gıdadan zehirlenme, kapalı ortamda jeneratör ya da kömürle ısınırken karbon monoksit, karanlıkta düşüp yaralanma. Bu yazıda kesintinin ilk dakikalarını, birkaç saati ve günlerce süren uzun kesintileri ayrı ayrı ele alıyoruz; yapılması gerekenleri ve asla yapılmaması gerekenleri net biçimde ayırıyoruz.
Önce bunları aklında tut
- İlk an: kesinti yalnızca senin evinde mi yoksa tüm bölgede mi, önce bunu anla; gerisi buna göre değişir.
- Buzdolabını boş yere açma: kapı kapalıyken soğutucu yaklaşık 4 saat, dolu derin dondurucu yaklaşık 48 saat, yarı dolu yaklaşık 24 saat dayanır (FDA/USDA).
- Aydınlatmada el feneri ve kafa lambası kullan; mumdan kaçın, kapalı bir evde açık alev yangın riski demektir.
- Jeneratör, mangal/kömür ve gazlı ocak kapalı ortamda asla kullanılmaz — karbon monoksit renksiz, kokusuz ve öldürücüdür.
- Powerbank her zaman dolu olsun; şebeke yoğunken iletişimde SMS aramadan daha kolay gider.
İlk dakikalar: durumu anla
Işıklar söndüğünde ilk yapılacak şey kesintinin kapsamını anlamaktır; çünkü bundan sonra ne yapacağını bu belirler.
- Yalnızca senin evin karanlıksa: muhtemelen sigorta atmıştır. Önce yüksek güç çeken cihazları (klima, elektrikli ısıtıcı, fırın) kapat, sonra sigorta kutusundaki atan otomatik sigortayı kaldır. Tekrar kaldırdığında yine atıyorsa devrede aşırı yük ya da kaçak olabilir; ısrarla zorlamak yerine bir elektrikçiye baktır.
- Tüm bina ya da bölge karanlıksa: sorun genellikle şebeke tarafındadır. Telefonundan dağıtım şirketinin (bölgendeki EDAŞ) duyurularına ve tahmini geri gelme süresine bak ya da radyodan bilgi al. Fırtına, kar ya da deprem sonrası geniş çaplı kesintiler daha uzun sürebilir.
Durumu anladıktan sonra aydınlatmanı hazırla (etrafta el yordamıyla dolaşmaya hemen başlama), telefonunu güç tasarrufu moduna al ve powerbankını eline al.
Buzdolabındaki gıda ne kadar dayanır
Kesinti olunca en çok merak edilen şey buzdolabıdır. Tek bir altın kural var: kapıyı mümkün olduğunca açma. Her açışta soğuk hava kaçar ve gıdanın güvenli kalma süresi kısalır.
ABD FDA ve USDA'nın gıda güvenliği rehberlerine göre, kapı kapalı tutulduğunda: soğutucu bölme yaklaşık 4 saat soğuk kalır; derin dondurucu dolu olduğunda yaklaşık 48 saat, yarı dolu olduğunda yaklaşık 24 saat dayanır. Dondurucu ne kadar doluysa içindekiler birbirini o kadar soğuk tutar. Bozulabilir gıdalar (et, deniz ürünleri, yumurta, artık yemek, açılmış süt ürünleri) 4°C'nin üzerinde 4 saatten fazla kaldıysa atılmalı; risk alma.
| Durum | Yaklaşık süre | Not |
|---|---|---|
| Soğutucu bölme | ~ 4 saat | 4°C üzerinde 4 saatten fazla kalan bozulabilir gıda atılır |
| Derin dondurucu (dolu) | ~ 48 saat | Ne kadar doluysa o kadar uzun; boşluğu su şişeleriyle doldur |
| Derin dondurucu (yarı dolu) | ~ 24 saat | Boşluk arttıkça soğuk daha hızlı kaçar |
Birkaç pratik yöntem: fırtına ya da kar beklendiğini önceden biliyorsan buzdolabını ve dondurucuyu en soğuk kademeye al; suyu şişelere doldurup dondurarak "buz kalıbı" hazırla, kesintide bunlar soğutmayı uzatır. Gıdanın yenip yenmeyeceğine kokuya değil sıcaklığa ve görünüme bakarak karar ver; şüpheliyse at. Kesintide de yenebilecek erzakı planlamak için afet çantası ve ev stoğu yazısı işine yarar.
Aydınlatma ve ısınmanın güvenli yolu
Aydınlatmada ilk tercih el feneri ve kafa lambasıdır. Kafa lambası özellikle kullanışlıdır, çünkü ellerin serbest kalır. Her aile bireyinin başucunda bir el feneri bulundur ki kesintide karanlıkta aranmak zorunda kalmasın. Telefonun el feneri acil durumda iş görür ama hızla pil tüketir; asıl kaynak olmamalı.
Mumu olabildiğince az kullan. Kesintideki bir ev çoğu zaman kapalı, eşyayla dolu olur; açık alev kolayca yangın çıkarır ve fırtınalı, rüzgârlı havalarda risk daha da yüksektir. Kullanman gerekiyorsa perde ve kâğıt gibi yanıcı şeylerden uzak tut, odadan çıkarken mutlaka söndür.
Isınma tarafında, kışın elektrik kesilince fazladan giyinmek, battaniyeye sarılmak ve tüm aileyi tek bir odada toplayarak ısı tutmak işe yarar. Kapalı ortamda asla kömür yakma, mangal ya da gazlı ısıtıcıyla ısınma — bu, bir sonraki bölümde anlatacağımız ölümcül hatadır.
Pek çok kişi kesinti olunca akla ilk mumu getirir; ortam hoş olur ama risk de gelir. Bir kafa lambası ucuzdur ve yıllarca dayanır; bir oda dolusu mumdan çok daha güvenlidir. Aydınlatmayı önceden hazırlamak, kesinti hazırlığının en kârlı adımıdır.
Karbon monoksit: en ölümcül hata
Bu bölüm yazının en önemli güvenlik uyarısıdır, lütfen iyi belle. Her yıl bazı aileler, elektrik kesintisinde ya da soğuk dalgasında kapalı ortamda yanmalı bir cihazla ısınmaya ya da elektrik üretmeye çalıştığı için karbon monoksitten zehirleniyor; pek çok olay tüm ailenin etkilenmesiyle sonuçlanıyor.
Karbon monoksit renksiz, kokusuz ve tahriş etmeyen bir gazdır; zehirlenen kişi çoğu zaman farkında olmadan uykuya dalar, anladığında ise geç olmuştur. Yanan her cihaz — benzinli jeneratör, kömür, gazlı ocak, şofben — havalandırması yetersiz kapalı bir ortamda öldürücü düzeyde karbon monoksit üretir.
Jeneratör, kömür/mangal ocağı, gazlı ocak kesinlikle ev içinde, garajda, bodrumda ya da kapalı balkonda kullanılmaz. Jeneratör dışarıda, kapı ve pencerelerden uzakta açık bir yere konmalı. Gazlı ocakla kısa süre yemek ısıtırken havalandırmayı açık tut, işin bitince kapat. Aile bireylerinde baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ya da uyuklama gibi belirtiler görülürse derhal açık havaya çıkarıp temiz hava aldır ve sağlık yardımı iste; bunlar karbon monoksit zehirlenmesinin işareti olabilir. İmkân varsa bir karbon monoksit dedektörü taktır.
İletişim ve bilgi kaynağı
Geniş çaplı bir kesintide en kıymetli şeylerden biri haberleşebilmek ve doğru bilgiye ulaşmaktır. Telefon pilini en başından korumak bu yüzden önemlidir.
- SMS, aramadan kolay gider. Şebeke yoğunken kısa mesaj daha az kaynak kullandığı için çoğu zaman iletilir. Ailenle anlaş: kesintiden sonra önce kısa mesajla güvende olduğunu bildir, üst üste arama yapma.
- Powerbank. En az bir dolu adet bulundur; her zaman dolu tutmayı alışkanlık edin. Telefonu sırayla şarj ederek iletişim ve bilgi alma yeteneğini koru.
- Radyo (pilli ya da kollu/dinamolu). Baz istasyonları ve internet çöktüğünde çoğu zaman en güvenilir bilgi kanalı radyodur.
- Dağıtım şirketi. Bölgendeki dağıtım şirketinin (EDAŞ) duyuru kanallarını ve çağrı hattını önceden not et; kesinti bildirimini ve tahmini geri gelme süresini buradan takip et.
Türkiye'de tek acil çağrı numarası 112'dir; afet durumunda AFAD'ın 122 hattı da aklında olsun. Elektrikle çalışan tıbbi cihazlara (oksijen yoğunlaştırıcı, solunum cihazı vb.) bağımlı bir aile varsa, kesinti olmadan önce yedek güç ve acil sağlık ulaşımı planını hazır et — bu tür ihtiyaç kesinti başlayınca düşünülecek bir şey değildir.
Uzun süren kesintiyi nasıl idare edersin
Fırtına, kar ya da deprem sonrası geniş çaplı kesintiler birkaç saat değil günlerce sürebilir. Böyle uzun kesintileri idare etmek tamamen önceden yapılan hazırlığa bağlıdır.
- Su. Kesinti çoğu zaman su kesintisini de getirir, çünkü binaların su pompaları elektrikle çalışır. Küvete ve kovalara tuvalet ve temizlik için içme amaçlı olmayan su biriktir; içme suyunu ayrı stoktan karşıla (kişi başına günde yaklaşık 3 litre).
- Güç. Powerbankla telefonları sırayla şarj et; önceliği iletişim ve bilgi alma yeteneğine ver. Arabanın şarj soketi de bir yedektir, ama kapalı garajda uzun süre motoru çalıştırma.
- Bilgi. Kollu ya da pilli radyo, internet ve şebeke çöktüğünde en güvenilir bilgi kaynağıdır.
- Beslenme. Soğutma ve pişirme gerektirmeyen erzakı öne al; buzdolabındaki gıdayı güvenli süreleri içinde önce tüket.
- Tıbbi cihaz. Elektrikli tıbbi cihaza bağımlı bireyler için yedek güç ve acil ulaşım yolunu önceden planla; bu ihtiyaç ertelenemez.
Apartmanda ve yüksek katta oturanlar için ek noktalar
Orta ve üst katlarda oturanlar için kesinti iki ek sorun çıkarır. Birincisi asansörün durmasıdır: yalnızca merdiven çıkmak değil, kesinti anında asansörde sıkışan biri olabileceği de akılda tutulmalı — alarm düğmesine basıp sakin biçimde yardım beklenir, kapı zorlanmaz. Yaşlılar, hareketi kısıtlı bireyler ve hamileler, kesinti riski yüksek bir hava beklendiğinde erken aşağı inmeyi ya da evde yeterli malzeme bulundurmayı düşünebilir.
İkincisi, kesinti çoğu zaman su kesintisi demektir. Birçok bina, suyu elektrikli pompayla çatı deposuna basar; elektrik kesilince üst katlarda su kısa sürede biter. Bu yüzden fırtına ya da kar beklendiğinde içme suyunun yanı sıra küvete ve kovalara tuvalet için içilmeyen su da biriktir.
Elektrik geri geldiğinde nelere dikkat etmeli
Elektriğin geri geldiği anda gerilim kısa süre dengesiz olabilir; çok sayıda cihazın aynı anda devreye girmesi de darbe yaratabilir. Birkaç küçük hareket ev aletlerini korur:
- Kesinti sırasında klima, bilgisayar gibi değerli ya da hassas cihazların fişini çek; elektrik geri gelip dengelendikten sonra tek tek tak.
- Bir lambayı açık bırak; böylece elektrik geldiğinde hemen fark edersin.
- Suya maruz kalmış cihazlara kuruduğu ve kontrol edildiği teyit edilmeden elektrik verme.
- Elektrik geldikten sonra buzdolabındaki gıdayı yukarıdaki güvenli sürelere göre değerlendir; kalsın mı atılsın mı buna göre karar ver.
Dondurulmuş gıdanın atılıp atılmayacağı için pratik bir ölçü: USDA rehberine göre içinde hâlâ buz kristali bulunan ya da 4°C'nin altında kalmış dondurulmuş gıda güvenle yeniden dondurulabilir (dokusu biraz bozulabilir); ancak tamamen çözülmüş ve oda sıcaklığında iki saatten fazla beklemişse atılmalı. Kokuya bakarak tahmin etmek yerine dondurucuya bir termometre koy; elektrik gelince bu süre boyunca sıcaklığın yükselip yükselmediğini tek bakışta görürsün.
Kısa süre tablosu
Aşağıdaki özet, kesintide hangi gıdayı ne kadar tutabileceğine hızlıca karar vermene yardımcı olur. Kontrol listesini işaretleyip yazdırmak istersen Afet Çantası Listesi sayfasına bak.
| Konu | Yapılacak | Yapılmayacak |
|---|---|---|
| Buzdolabı | Kapıyı kapalı tut, sıcaklığa göre karar ver | Sık sık açıp içine bakma |
| Aydınlatma | El feneri, kafa lambası kullan | Mumu yanıcıların yanında bırakma |
| Isınma / güç | Jeneratör dışarıda, açık alanda | Kapalı ortamda kömür, ocak, jeneratör çalıştırma |
| İletişim | Önce SMS, powerbankı dolu tut | Pili boş yere üst üste aramayla tüketme |
| Geri gelince | Hassas cihazları sonra tak | Islak cihaza elektrik verme |
Sık sorulan sorular
Kesinti sonrası buzdolabındaki gıda ne kadar sonra yenmez olur?
Kapı kapalıyken soğutucu yaklaşık 4 saat, dolu dondurucu yaklaşık 48 saat, yarı dolu yaklaşık 24 saat dayanır (FDA/USDA). Bozulabilir gıdalar 4°C'nin üzerinde 4 saatten fazla kalırsa atılmalı. Karar verirken sıcaklığa ve görünüme bak; şüpheliyse at.
Kapalı ortamda jeneratör ya da kömür ocağı kullanabilir miyim?
Kesinlikle hayır. Jeneratör, kömür ve mangal ocağı kapalı ortamda öldürücü karbon monoksit üretir. Jeneratör dışarıda, kapı ve pencerelerden uzakta açık bir yere konmalı; gazlı ocakla kısa ısıtmada havalandırma açık tutulmalı. Baş ağrısı, baş dönmesi ya da uyuklama olursa hemen açık havaya çıkıp sağlık yardımı al.
Aydınlatma için mum yakabilir miyim?
Olabildiğince az. Kesintideki ev çoğu zaman kapalı ve eşyayla doludur; açık alev kolayca yangın çıkarır. El feneri ya da kafa lambası kullan, her bireyin başucunda bir tane bulundur; mumdan çok daha güvenlidir.
Evimde sigorta sürekli atıyorsa ne yapmalıyım?
Önce klima, elektrikli ısıtıcı gibi yüksek güçlü cihazları kapatıp sigortayı kaldır. Kaldırınca hemen yine atıyorsa aşırı yük ya da kaçak olabilir; ısrarla zorlama, kabloların aşırı ısınıp yangın çıkarmaması için bir elektrikçiye baktır.
Elektrik geri geldiğinde ne yapmalıyım?
Geri gelme anında gerilim dengesiz olabilir; önce değerli cihazların fişini çek, elektrik dengelenince tekrar tak. Suya maruz kalmış cihazlara kuruduğu ve kontrol edildiği teyit edilmeden elektrik verme. Son olarak buzdolabındaki gıdayı değerlendirip kalsın mı atılsın mı karar ver.
Kaynaklar ve doğrulama
Bu yazı, aşağıdaki kamuya açık kaynaklardan derlenmiş ve Haziran 2026'da doğrulanmıştır:
- ABD FDA / USDA kesinti gıda güvenliği rehberi: soğutucu 4 saat, dondurucu dolu 48 saat / yarı dolu 24 saat; 4°C üzerinde 4 saatten fazla kalan bozulabilir gıda atılır
- Çeşitli ülkelerin itfaiye ve halk sağlığı kurumlarının kesinti dönemi karbon monoksit zehirlenmesi uyarıları
- AFAD ve bölgesel dağıtım şirketleri (EDAŞ) ile Kızılay — kesinti bildirimi, acil çağrı 112 ve AFAD 122 (2026)
Bu site, vatandaşların derlediği hazırlık notlarıdır. Kesinti sırasındaki elektrik güvenliği ve cihaz işlemleri, elektrik tesisatı ya da tıbbi güç cihazlarıyla ilgiliyse dağıtım şirketine ve yetkili kişilere başvur; bu yazı uzman görüşünün yerini tutmaz.